Hiranyagarbha Suktam
हिरण्यगर्भ सूक्तम् • हिरण्यगर्भसूक्तम्
About
Hiranyagarbha Suktam is one of the most philosophically profound hymns of the Rig Veda, contemplating the mystery of cosmic creation. Hiranyagarbha literally means 'Golden Womb' or 'Golden Egg' - the primordial source from which the universe emerged. Each verse ends with the refrain 'kasmai devaya havisha vidhema' (To which god shall we offer our oblation?), expressing the eternal quest to know the ultimate creator. This suktam is foundational to Vedantic philosophy.
हिरण्यगर्भ सूक्तम् ऋग्वेद के सबसे दार्शनिक रूप से गहन स्तोत्रों में से एक है, जो ब्रह्मांडीय सृष्टि के रहस्य पर चिंतन करता है। हिरण्यगर्भ का शाब्दिक अर्थ है 'स्वर्ण गर्भ' या 'स्वर्ण अंड' - वह आदि स्रोत जिससे ब्रह्मांड उत्पन्न हुआ। प्रत्येक श्लोक 'कस्मै देवाय हविषा विधेम' (किस देव को हम हवि अर्पित करें?) से समाप्त होता है, जो परम सृष्टिकर्ता को जानने की शाश्वत खोज व्यक्त करता है। यह सूक्त वेदांत दर्शन के लिए मूलभूत है।
Quick Reference
Benefits
- Understanding of cosmic creation
- Philosophical wisdom and insight
- Connection with the primordial source
- Spiritual enlightenment
- Meditation and contemplation aid
- Removal of ignorance
- Blessings for new beginnings
- Purification of consciousness
When to Recite
| Days | Any day, New Moon, Purnima |
| Times | Brahma Muhurta, Morning Sandhya, During meditation |
| Occasions | Yagna, New beginnings, Philosophical study, Meditation |
| Recommended Count | 1 |
Verses
हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत्। स दाधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt | Sa dādhāra pr̥thivīṁ dyāmutemāṁ kasmai devāya haviṣā vidhema ||
य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः। यस्य छायामृतं यस्य मृत्युः कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Ya ātmadā baladā yasya viśva upāsate praśiṣaṁ yasya devāḥ | Yasya chāyāmr̥taṁ yasya mr̥tyuḥ kasmai devāya haviṣā vidhema ||
यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक इद्राजा जगतो बभूव। य ईशे अस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva | Ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema ||
यस्येमे हिमवन्तो महित्वा यस्य समुद्रं रसया सहाहुः। यस्येमाः प्रदिशो यस्य बाहू कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Yasyeme himavanto mahitvā yasya samudraṁ rasayā sahāhuḥ | Yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāya haviṣā vidhema ||
येन द्यौरुग्रा पृथिवी च दृढा येन स्व स्तभितं येन नाकः। यो अन्तरिक्षे रजसो विमानः कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Yena dyaurugtrā pr̥thivī ca dr̥ḍhā yena sva stabhtiaṁ yena nākaḥ | Yo antarikṣe rajaso vimānaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema ||
यं क्रन्दसी अवसा तस्तभाने अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने। यत्राधि सूर उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Yaṁ krandasī avasā tastabhāne abhyaikṣetāṁ manasā rejamāne | Yatrādhi sūra udito vibhāti kasmai devāya haviṣā vidhema ||
आपो ह यद्बृहतीर्विश्वमायन् गर्भं दधाना जनयन्तीरग्निम्। ततो देवानां समवर्ततासुरेकः कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Āpo ha yadbr̥hatīrviśvamāyan garbhaṁ dadhānā janayantīragnim | Tato devānāṁ samavartatāsurekah kasmai devāya haviṣā vidhema ||
यश्चिदापो महिना पर्यपश्यद्दक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम्। यो देवेष्वधि देव एक आसीत् कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Yaścidāpo mahinā paryapaśyaddakṣaṁ dadhānā janayantīryajñam | Yo deveṣvadhi deva eka āsīt kasmai devāya haviṣā vidhema ||
मा नो हिंसीज्जनिता यः पृथिव्या यो वा दिवं सत्यधर्मा जजान। यश्चापश्चन्द्रा बृहतीर्जजान कस्मै देवाय हविषा विधेम॥
Mā no hiṁsījjanitā yaḥ pr̥thivyā yo vā divaṁ satyadharmā jajāna | Yaścāpaścandrā br̥hatīrjajāna kasmai devāya haviṣā vidhema ||
प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव। यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वयं स्याम पतयो रयीणाम्॥
Prajāpate na tvadetānyanyno viśvā jātāni pari tā babhūva | Yatkāmāste juhumastanno astu vayaṁ syāma patayo rayīṇām ||