Dakshinamurty Stotram
दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम् • दक्षिणामूर्तिस्तोत्रम्
About
Dakshinamurty Stotram is a profound hymn composed by Adi Shankaracharya in praise of Lord Shiva as Dakshinamurty - the south-facing form who is the supreme Guru, teaching through silence. This form represents Shiva as the teacher of yoga, music, wisdom, and all knowledge. The hymn expounds the philosophy of Advaita Vedanta, explaining how the world appears within consciousness like reflections in a mirror.
दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम् आदि शंकराचार्य द्वारा रचित गहन स्तोत्र है जो भगवान शिव की दक्षिणामूर्ति रूप की स्तुति करता है - दक्षिण दिशा की ओर मुख करके बैठे परम गुरु जो मौन से शिक्षा देते हैं। यह रूप शिव को योग, संगीत, ज्ञान और सभी विद्याओं के गुरु के रूप में दर्शाता है। यह स्तोत्र अद्वैत वेदांत के दर्शन को समझाता है - कैसे जगत चेतना में दर्पण के प्रतिबिंब की तरह प्रकट होता है।
Quick Reference
Benefits
- Grants spiritual wisdom and knowledge
- Removes ignorance and delusion
- Bestows blessings of the Guru
- Leads to Self-realization
- Enhances learning and intellect
- Grants success in education
- Brings clarity of mind
- Removes obstacles in spiritual path
When to Recite
| Days | Thursday (Guruvar), Monday (Somvar), Daily |
| Times | Morning, During study, Before meditation |
| Occasions | Guru Purnima, Shankaracharya Jayanti, Before starting studies |
| Recommended Count | Once or more with contemplation |
Verses
मौनव्याख्या प्रकटितपरब्रह्मतत्त्वं युवानं वर्षिष्ठांते वसद्ऋषिगणैरावृतं ब्रह्मनिष्ठैः। आचार्येन्द्रं करकलितचिन्मुद्रमानन्दमूर्तिं स्वात्मारामं मुदितवदनं दक्षिणामूर्तिमीडे॥
Mauna Vyakhya Prakatita Parabrahma Tattvam Yuvanam Varshishtante Vasad Rishi Ganair Avritam Brahmanishthaih | Acharyendram Karakalita Chinmudram Anandamurtim Svatmaramam Muditavadanam Dakshinamurtim Ide ||
विश्वं दर्पणदृश्यमाननगरीतुल्यं निजान्तर्गतं पश्यन्नात्मनि मायया बहिरिवोद्भूतं यथा निद्रया। यः साक्षात्कुरुते प्रबोधसमये स्वात्मानमेवाद्वयं तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Vishvam Darpana Drishyamana Nagari Tulyam Nijantargatam Pashyann Atmani Mayaya Bahir Ivodbhutam Yatha Nidraya | Yah Sakshat Kurute Prabodha Samaye Svatmanam Eva Advayam Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
बीजस्यान्तरिवाङ्कुरो जगदिदं प्राङ्निर्विकल्पं पुनः मायाकल्पितदेशकालकलनावैचित्र्यचित्रीकृतम्। मायावीव विजृम्भयत्यपि महायोगीव यः स्वेच्छया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Bijasyantarivankuro Jagadidam Prang Nirvikalpam Punah Mayakalpita Desha Kala Kalana Vaichitryachitrikritam | Mayaviva Vijrimbhayatyapi Mahayogiva Yah Svecchaya Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
यस्यैव स्फुरणं सदात्मकमसत्कल्पार्थगं भासते साक्षात्तत्त्वमसीति वेदवचसा यो बोधयत्याश्रितान्। यत्साक्षात्करणाद्भवेन्न पुनरावृत्तिर्भवाम्भोनिधौ तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Yasyaiva Sphuranam Sadatmakam Asat Kalparthagam Bhasate Sakshat Tattvamasi Iti Vedavachasa Yo Bodhayaty Ashritaan | Yat Sakshaat Karanad Bhaven Na Punar Avrittir Bhavambhonidhau Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
नानाच्छिद्रघटोदरस्थितमहादीपप्रभाभास्वरं ज्ञानं यस्य तु चक्षुरादिकरणद्वारा बहिः स्पन्दते। जानामीति तमेव भान्तमनुभात्येतत्समस्तं जगत् तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Nana Chhidra Ghatodarasthita Mahadipa Prabhabhaasvaram Jnanam Yasya Tu Chakshuradikarana Dwara Bahih Spandate | Janami Iti Tameva Bhantam Anubhatyetat Samastam Jagat Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
देहं प्राणमपीन्द्रियाण्यपि चलां बुद्धिं च शून्यं विदुः स्त्रीबालान्धजडोपमास्त्वहमिति भ्रान्ता भृशं वादिनः। मायाशक्तिविलासकल्पितमहाव्यामोहसंहारिणे तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Deham Pranam Apindriyanyapi Chalam Buddhim Cha Shunyam Viduh Stri Balandha Jadopamastvahamiti Bhranta Bhrisham Vadinah | Mayashakti Vilasa Kalpita Maha Vyamoha Samharine Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
राहुग्रस्तदिवाकरेन्दुसदृशो मायासमाच्छादनात् सन्मात्रः करणोपसंहरणतो योऽभूत्सुषुप्तः पुमान्। प्रागस्वाप्समिति प्रबोधसमये यः प्रत्यभिज्ञायते तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Rahu Grasta Divakara Indu Sadrisho Maya Samacchadanat Sanmatrah Karanopasanharanato Yobhut Sushuptah Puman | Prag Asvapsam Iti Prabodha Samaye Yah Pratyabhijnayate Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
बाल्यादिष्वपि जाग्रदादिषु तथा सर्वास्ववस्थास्वपि व्यावृत्तास्वनुवर्तमानमहमित्यन्तः स्फुरन्तं सदा। स्वात्मानं प्रकटीकरोति भजतां यो मुद्रया भद्रया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Balyadishvapi Jagradaadishu Tatha Sarvasvavasthaasvapi Vyavrittaasv Anuvartamanam Ahamityantah Sphurantam Sada | Svatmanam Prakateekaroti Bhajatam Yo Mudraya Bhadraya Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
विश्वं पश्यति कार्यकारणतया स्वस्वामिसम्बन्धतः शिष्याचार्यतया तथैव पितृपुत्राद्यात्मना भेदतः। स्वप्ने जाग्रति वा य एष पुरुषो मायापरिभ्रामितः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Vishvam Pashyati Karyakaranataya Svaswami Sambandhatah Shishyacharyataya Tathaiva Pitriputradyatmana Bhedatah | Svapne Jagrati Va Ya Esha Purusho Mayaparibhramitah Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
भूरम्भांस्यनलोऽनिलोऽम्बरमहर्नाथो हिमांशुः पुमान् इत्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम्। नान्यत्किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात्परस्माद्विभोः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये॥
Bhurambhamsyanalonilo Mbara Maharnathoh Himamshuh Puman Ityabhati Characharatmakam Idam Yasyaiva Murtyashtakam | Nanyat Kinchana Vidyate Vimrishatam Yasmat Parasmad Vibhoh Tasmai Shri Gurumurtaye Nama Idam Shri Dakshinamurtaye ||
सर्वात्मत्वमिति स्फुटीकृतमिदं यस्मादमुष्मिन्स्तवे तेनास्य श्रवणात्तदर्थमननाद्ध्यानाच्च संकीर्तनात्। सर्वात्मत्वमहाविभूतिसहितं स्यादीश्वरत्वं स्वतः सिद्ध्येत्तत्पुनरष्टधा परिणतं चैश्वर्यमव्याहतम्॥
Sarvatmatvam Iti Sphutikritam Idam Yasmad Amushmin Stave Tenasya Shravanat Tadarthamananad Dhyanaccha Samkeertanaat | Sarvatmatvam Mahavibhuti Sahitam Syad Ishvaratvam Svatah Siddhyet Tat Punar Ashtadha Parinatam Chaishvaryam Avyahatam ||
