Key Shlokas from Bhagavad Gita
भगवद्गीता के प्रमुख श्लोक
About
The Bhagavad Gita, often referred to as the Gita, is a 700-verse Hindu scripture that is part of the epic Mahabharata. It is a dialogue between Prince Arjuna and his charioteer Lord Krishna on the battlefield of Kurukshetra. The Gita addresses the moral and philosophical dilemmas faced by Arjuna and presents teachings on dharma, yoga, karma, bhakti, and jnana. These selected key shlokas represent the most famous and profound teachings from this sacred text.
भगवद्गीता, जिसे प्रायः गीता कहा जाता है, महाभारत के भीष्म पर्व का एक 700 श्लोकों वाला हिंदू धर्मग्रंथ है। यह कुरुक्षेत्र के रणभूमि में राजकुमार अर्जुन और उनके सारथी भगवान कृष्ण के बीच का संवाद है। गीता अर्जुन द्वारा सामना किए गए नैतिक और दार्शनिक दुविधाओं को संबोधित करती है और धर्म, योग, कर्म, भक्ति और ज्ञान पर शिक्षाएं प्रस्तुत करती है। ये चुने हुए प्रमुख श्लोक इस पवित्र ग्रंथ की सबसे प्रसिद्ध और गहन शिक्षाओं का प्रतिनिधित्व करते हैं।
Quick Reference
Verses
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः। मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय॥
Dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ | Māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya ||
न जायते म्रियते वा कदाचिन्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः। अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे॥
Na jāyate mriyate vā kadācinnāyaṁ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ | Ajo nityaḥ śāśvato'yaṁ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि। तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही॥
Vāsāṁsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro'parāṇi | Tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṁyāti navāni dehī ||
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि॥
Karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana | Mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi ||
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय। सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते॥
Yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṁ tyaktvā dhanañjaya | Siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṁ yoga ucyate ||
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः। वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते॥
Duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ | Vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ||
यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत्। यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम्॥
Yatkaroṣi yadaśnāsi yajjuhoṣi dadāsi yat | Yattapasyasi kaunteya tatkuruṣva madarpaṇam ||
पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः। नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च॥
Paśya me pārtha rūpāṇi śataśo'tha sahasraśaḥ | Nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca ||
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः। ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः॥
Kālo'smi lokakṣayakṛtpravṛddho lokānsamāhartumiha pravṛttaḥ | Ṛte'pi tvāṁ na bhaviṣyanti sarve ye'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ ||
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु। मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे॥
Manmanā bhava madbhakto madyājī māṁ namaskuru | Māmevaiṣyasi satyaṁ te pratijāne priyo'si me ||
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज। अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः॥
Sarvadharmānparityajya māmekaṁ śaraṇaṁ vraja | Ahaṁ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ||
उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत्। आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः॥
Uddharedātmanātmānaṁ nātmānamavasādayet | Ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ ||
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति। भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया॥
Īśvaraḥ sarvabhūtānāṁ hṛddeśe'rjuna tiṣṭhati | Bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ||
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः। निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्॥
Sattvaṁ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ | Nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam ||
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः। दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्॥
Abhayaṁ sattvasaṁśuddhirjñānayogavyavasthitiḥ | Dānaṁ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam ||
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः। नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां सन्न्यासेनाधिगच्छति॥
Asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ | Naiṣkarmyasiddhiṁ paramāṁ sannyāsenādhigacchati ||
विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि। शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः॥
Vidyāvinayasampanne brāhmaṇe gavi hastini | Śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ ||
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम्। सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति॥
Sarvataḥ pāṇipādaṁ tatsarvato'kṣiśiromukham | Sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati ||
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता। योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः॥
Yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā | Yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ||
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः। तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम॥
Yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ | Tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama ||
